سایه ای در پس سایه


غروب روز پنجشنبه. ترافیک شهرداری. به مقصد خیابان بیستون. عجله، عجله ، عجله......
غروب روز پنجشنبه. اضطراب و نگرانی از نرسیدن.
نفس زنان پله های خانه فرهنگ را 2 تا یکی می پرم تا دیر نرسم.
داخل که می شوم هیچ چیز نمی بینم مگر برق فلاش دوربین. وسط جمعیتی که انگار هیچ کدامشان را نمی شناسم. مزدک پنجه ای با اشاره جایی را نشانم می دهد که بایستم و عکس بگیرم. من هم می روم کنار تریبون خانه می ایستم و دوربینم را با عجله آماده می کنم. دو سه تایی که عکس می گیرم و کمی که نفسم جا می آید تازه می شناسم. آریا پاد. هوشنگ عباسی. ناصر مسعودی. اباذر غلامی. رضازاده. بچه های خانه فرهنگ. و روبروی او هم انگار علیرضا پنجه ای نشسته.
***
بچه ها کنارش می نشینند و عکس یادگاری می گیرند. کاری که چندان دوستش ندارم.
یکی دو دقیقه بعد به تقلا می افتم. لابد 10-20 دقیقه با من حرف می زند. حتما می زند! از آقای عباسی می خواهم. با همان لبخند همیشگی غلامی را نشان می دهد : « باید با ایشون صحبت کنی.» به طرف آقای غلامی می روم. زیته را می شناسد و به قولی هوایمان را دارد. اینکه این همه خبرنگار آنجا هستند و من از یک نشریه غیر حرفه ای دانشجویی جلو می افتم هم جای تعجب دارد. اما به امتحانش می ارزد. از مصاحبه بدش می آید. می گویم برگ برنده! من که مصاحبه بلد نیستم. یک گپ خودمانی است. مصاحبه مال نشریه های بزرگ تر و خبرنگارهای با تجربه تر. من از یک گفتگوی خودمانی حرف می زنم. آقای غلامی با اشاره من را نشان می دهد و به سایه می گوید: این خانم می خواهد 20 دقیقه با شما صحبت کند! برای یک نشریه دانشجویی.... سایه یا قیافه ای متعجب نگاه می کند و می گوید عجب دل خوشی داری!!!!!
دهانم باز می ماند و می آیم بگویم : چرا نداشته باشم؟ اما به جایش می گویم : همین رو می نویسم! یکی از پشت سرم با شدت می گوید: باید هم بنویسی!
بلند می شود که برود. نگاهش به من که می رسد می گویم چند دقیقه وقتتان را به ما جوانها ندادید. می خواستم درباره اینجا حرف بزنیم. درباره جوانهای گیلانی. درباه زندگی اینجا! می گوید من اینجا را نمی شناسم. جوانهای گیلانی را نمی شناسم. این شهر را نمی شناسم.
این سایه چقدر با آن یکی فرق داشت. با آن که زمزمه می کرد:

ارغوانم آنجاست.
ارغوانم تنهاست
ارغوانم دارد می گرید
چون دل من که چنین خون آلود
هر دم از دیده فرو می ریزد.

***
نیم ساعتی گذشته است. حالا همه در خانه فرهنگ دور هم نشسته ایم و حرف می زنیم. علیرضا پنجه ای سعی می کند قانعم کند که نباید بهش پیشنهاد مصاحبه می دادم چون قرار بود برود کنسرت.فکر می کنم عجب دل خوشی دارم! نه این "دل خوش" ربطی به کنسرت نداشت. بی اعتماد بود. گسسته بود. انگار با ما لج کرده باشد، یا اینکه ما را بی هیچ شناختی ، چشم بسته رد کند. این بی اعتمادی تقصیر کیست؟ ما که هنرمندمان را تا این حد از خودمان دور کرده ایم ؟( وهمیشه با ادیبان و اهالی فرهنگ همین معامله را داشتیم ، آنها را بیزار کرده ایم و رانده ایم)
یا او که وقتی جفا دید (که حتماً جفاها دیده و دیده اند) همه را با یک چوب راند و کنار گذاشت؟
این چاله عمیق انگار پر نمی شود. تا فردا ظهر از طریق آشنایان دور و نزدیک پیگیری می کنیم. حالا سؤالهای دیگری هم از سایه دارم. اما به مصاحبه راضی نمی شود. می رود و این چاله همچنان باقی می ماند.عمیق و ژرف. یک طرفش آدم های بزرگ (و از قضا گیلانی)، فهیم، درد کشیده، بریده و ...... و طرف دیگرش ما! ما همین گیلانی جماعت. همین ساده هایی که هنوز از گیلان کوچ نکرده ایم تا پیشرفت کنیم.

من نمی دانستم معنی هرگز را
تو چرا بازنگشتی دیگر ؟
آه ای واژه شوم
خو نکرده ست دلم با تو هنوز ......

استخوان بندی یک قتل




به اعتقاد والتر بنیامین آثار هنری هیچ گاه به میانجی گفتار،همرسانی،سنت،آکادمی یا تبلیغات رسانه‌ای ما را به خود فرا نمی خوانند;بلکه همواره به واسطه‌ی تصادف جادویی و در هیئت هدیه‌ای غیبی به دست همان کسی می رسند که باید برسند.
اما در مقام نقد باید گفت همان طور که مارکس اصل حفاظت محیط زیست را به جبر نادانی زمان خود به زاویه‌ی فراموشی سپرد، بنیامین نیز از سر نداشتن کوچکترین تصوری از قرن انفجار اطلاعات ،تحلیلی ارائه داده ،که در عصر ما به کاریکاتوری بیش نمی ماند.
در مورد اثر تبلیغات رسانه‌ای در فراخوانی به محصولات هنری به نظر می رسد از چشم هیچ ناظر آگاهی دور نخواهد ماند که رو آوری و اقبال به آثار هنری بدون این فراخوان در عصر امروز نا ممکن خواهد بود.
نمونه هایی از این دست در جهان سرمایه محور امروزفراوانند ، نمونه هایی که تنها به مدد تبلیغات رسانه های سرمایه داری به عنوان پیشروان ادب و هنر مطرح اند و نه به سبب توانایی استثنایی پدیدآورندگانشان نمونه هایی مثل سری کتاب های هری پاتر یا سری فیلم های جیمز باند یا آهنگ های بلک اید پیس.

در میان نباید از طبع پایین مخاطبان نیز نباید گذشت که صاحبان سخن را بر سر وجد می آورند।

به نظر می رسد در جهان امروز چیزی مهم تر از این وجود ندارد که لیندسی لوهان به جرم رانندگی در حالت مستی، جریمه خواهد شد یا به زندان خواهد رفت ،یا اینکه مهمترین اطلاعات عمومی هر فرد باید این باشد که بداند کیت وینسلت و شوهرش در یک بیمارستان متولد شده اند.
آری والتر عزیز در عصر ما رسانه هایی وجود دارند که تعیین می کنند چه هدیه غیبی به دست چه کسی برسد.


عنوان مطلب بر گرفته از فیلمی است به همین نام از اتو پر مینجر کارگردان آمریکایی

مننئم بنويسم

می پئر و مأرِ عروسی مئن بخؤنده بو. می پئر و مأرِ عروسی آلبومِ مئن، «اين»ِ عکسه بده دأنم کی مردوم اينه دؤرأ گوده ايسأن.

آخرش نفهمسم کی 1331 به دونيا بمأ يا 1332! مو امما «اينه» هو سياسيفيد عکسأ جی شناتم. هونی کی می پئر و مأرِ عروسی مئن ايسأ بو.

×××

1383 زمسسون بو، هو پيله‌برفی سال! اصفهان ايسأ بيم. چارنفری، زاينده‌رودِ ورجه، مغريب‌دمیْ، بئوتيم گيلکی بخؤنيم. يه‌ته ترانه خاستيم کی هرچارنفری بلد ببيم. او شؤ، زاينده‌رودِ ورجه هوتؤ بخؤنديم، دوبار، سه‌بار، ده‌بار...

«به به به، چی عجب يادِ فقيران بوکودی، به به به، بمويی می لبه خندان بوکودی...»

×××

1385 تاوسؤن، می رفئق امير، بانی اويه‌ته امير، يه‌ته قديمی پيکانِ همره بمأن می دومبال کی بشيم چمخاله ساحل. ضبطِ مئن يه‌ته آهنگ خؤنده دره، اوّل گيلکی و بازون فارسی. «اين»ِ صدا ايسه. عجب! پس فارسی‌ام بخؤنده داشت و امو ندؤنسيم؟!

«مره پيغام بمو کی، قاری تو يار می مره... لاکو جان بينِ امان، قاری نبو تاهسا...»

×××

1385 پئيز، هيستِ خيابؤنِ مئن، تسکِ تنا شؤ درم و مئبه خؤنده درم: «بيا مره ياری دن... می ديله ديل‌داری بدن... کی زيندگی همش غمه... ای دونيا غم می هم‌دمه...»

×××

1386 تاوسؤن، بشؤيم لشت‌ِ نشا، «اين»ِ دئن. صفرعلی رمضانی بئوته «سلام استاد» اينه کشأئيته. مو ندؤنم چی بکونم.

يه‌ته پرايده و پنج‌ته موسافر. لاغرترؤن خأ جولؤ بنيشن. يعنی مو با «اين». خأ بگوم: سلام. مو تهٰ شناسنم. تهٰ می پئر و مأرِ عروسی عکسؤنِ مئن بده دأنم. تی آهنگؤنه، کوچيکی جی ايشتؤسه دأنم تا هی چن روز پيش. خأ بگوم: چره...؟

هيچچی نگونم. «اين»ِ ورجه نيشتم و هيتؤ جيرجيرأکی «اينه» پيراسته درم.

شونيم ناهار خؤنيم و را دکئنيم «اين»ِ برأرِ خؤنه طرف. اون امما شونه.

×××

«مأمد»، «اين»ِ برأر، شاعره. گيلکی شعر گونه. فارسی‌ام. «اين»ِ برأرزه «سامان» نی، خوجير آواز خؤنه. صفرخان خو کمانچهٰ بيرين ابئنه و زئنه. خؤنه. سامانأ نی خؤنه. آقای حسينی نيگا دره. ساسان ورتوان ندؤنم نيگا دره يا فيکر کأ دره. مو فيلم گيته درم. عکس گيته درم.

هنه. يه‌ته ديمه نيشينه و خو سيکاره روشنأ کؤنه.

«اصفهانه؟». صفرخان «اينه» اؤجا دئنه: «اها».

«گفته بودم چو بيايی غم دل با تو بگويم...» هو ديمه کی نيشته، هو دشکسه صدا همره، هنوزأ نی تؤنه آدمِ ديله دپرکؤنی.

سامان، خؤندنه سرأگينه: بيا مره ياری بدن، می ديله ديل‌داری بدن...

دوروس هو جيگايی کی خأن اؤج بگيری و بشی جؤر، موبايل صدا خؤنه و سامان اوتاقه بيرين شونه. صفرخان ولی هوتو کمانچه زه دره...

خو سيکاره دخشارده خاک‌سيکارجا مئن: «اَ حرفه باز بوگوفتمه، اَ حرفه باز بوگوفتمه... فارس مرا، بوسوختمه، چره نايی تو؟...» خو جا جی ويريسأ و بخؤنده.

نه!

مننئم بنويسم. ده نشأنه نيويشتن. مننئم بنويسم کی چوتؤ بی‌قراری گود. مننئم بنويسم وختی خودشِ دهنأ جی بشتؤسم کی «بوشؤ بی تو جه می ور... ندأ ی مره خبر... کؤر من تی دوری واستی ديوانهٰ بؤستم...»

خاستم اينه بگوم: مو خيلی زمته تهٰ شناسنم. دؤنم کی بی. دؤنم الؤن چی کؤنی و کؤ ايسأی. خاستم اينه بگوم: تو دؤنی می رفئقؤن، هی دهه شصتی‌ئن، هيشؤنأ نی گاگلف تی آهنگؤنِ همره عاشقأ بؤنه ويشتر دوس دأنن تا ای پلاستيکی ستارهٰ‌ئنِ همره؟!

«بايی دوواره پا گيرم، تی دستانه حنا گيرم، حنا گيرم، اگر بايی تو... اگر بايی تو...»

خودشه، اينِ صدا ده نا و قووت دننه. اينِ نفس تنگه. پيرأ بؤ. امما هنوز خودشه. هوتؤ سياسيفيد، می پئر و مأرِ عروسی عکسِ موسؤن. هوتو فرامرز دوعايی.